U Južnoj Australiji naučnici su se suočili sa neuobičajenim problemom u zaštiti prirode: lokalna populacija koala porasla je do nivoa koji preti stabilnosti šumskih ekosistema. Kako prenosi SciTechDaily, istraživači su prvi put izneli detaljnu procenu brojnosti koala u Južnoj Australiji i zaključili da u području Maun Lofti populacija raste do nivoa koji prevazilazi mogućnosti šumskog ekosistema da se prirodno obnavlja i dugoročno obezbeđuje dovoljno hrane i prostora.
Ovaj nalaz ukazuje na regionalne razlike u stanju populacija koala: dok su u velikom delu istočne Australije izložene padu brojnosti usled gubitka staništa i drugih pritisaka, u pojedinim delovima juga beleži se suprotan trend, sa visokom lokalnom koncentracijom jedinki u ograničenom prostoru. Mnogi to sad nazivaju australijskim paradoksom.
Studija, objavljena u žurnalu Ecology and Evolution, fokusira se na Maunt Lofti, brdovito i šumovito područje blizu Adelejda. Autori navode da koale u ovoj regiji čine oko 10% ukupne australijske populacije – neuobičajeno visoku koncentraciju na relativno malom prostoru.
Problem ne leži u apsolutnom broju jedinki, već u odnosu između brojnosti koala i sposobnosti šumskog staništa da ih dugoročno podrži. Ključno pitanje nije samo koliko koala živi na određenom prostoru, već i koliko se lišća odgovarajućih vrsta eukaliptusa može obnavljati iz sezone u sezonu, koliki je intenzitet ishrane u krošnjama, kojom brzinom se drveće oporavlja i koliko je šumski prostor povezan i razuđen. Kada pritisak postane prevelik, dolazi do prekomernog bršćenja, pri čemu koale uklanjaju više lišća nego što drveće može da nadoknadi, što vremenom dovodi do slabljenja šuma i smanjenja raspoloživih prehrambenih resursa u narednim godinama.
U takvim uslovima posledice ne pogađaju isključivo dostupnost hrane za koale. Slabljenje krošnji menja mikroklimatske uslove u šumi, utiče na raspored vlage i temperature, povećava izloženost zemljišta eroziji i menja životne uslove za druge organizme koji zavise od istih šumskih zajednica, od insekata i ptica do sitnih sisara. Upravo zbog međusobne povezanosti ovih procesa u analizama se pominje rizik od šireg poremećaja ekosistema, jer dugotrajno narušavanje strukture šuma može pokrenuti niz posledica koje prevazilaze pojedinačne promene i ograničavaju sposobnost prirodnog oporavka.
Podaci o opažanjima koriste se za izradu prostornih mapa gustine populacije i pogodnosti staništa, koje prikazuju područja sa povoljnijim i manje povoljnim uslovima za opstanak koala. Ove mape se zatim integrišu u modele koji uključuju ključne demografske parametre, poput stope razmnožavanja, preživljavanja mladunaca i razmene jedinki između podpopulacija, na osnovu čega se izrađuju projekcije budućih promena u slučaju izostanka upravljačkih mera.
U pratećoj stručnoj analizi i zvaničnim saopštenjima navodi se da raspored koala u ovom području u velikoj meri oblikuju padavine, temperaturne uslove i osobine zemljišta, pri čemu količina letnjih padavina ima posebno važnu ulogu u određivanju povoljnosti staništa.
Ako se upravljanje ne promeni, autori projektuju dodatni porast populacije od približno 17–25% tokom narednih 25 godina.
Na prvi pogled može delovati da će se ovakvi poremećaji vremenom sami uravnotežiti. Međutim, upozorenje istraživača zasniva se upravo na proceni da do takvog izjednačavanja može doći tek nakon ozbiljnog slabljenja šumskih zajednica, sa dugotrajnim posledicama po stanje ekosistema i dobrobit životinja. Zbog toga se u studiji i pratećim analizama naglašava značaj pravovremene intervencije, pre nego što pritisak dostigne nivo sa koga je prirodni oporavak znatno otežan.
Upravljanje brojnošću životinjskih populacija najčešće se zasniva na odstrelu ili preseljenju, ali kod koala takvi pristupi nailaze na ozbiljne etičke i praktične prepreke. Preseljenje je logistički zahtevno, skupo i stresno za životinje, a dodatno ograničeno nedostatkom pogodnih staništa, dok je odstrel društveno teško prihvatljiv za prepoznatljivu autohtonu vrstu i dovodi u pitanje poverenje javnosti u mere zaštite prirode. Zbog toga autori studije ukazuju na složenu konzervacionu dilemu u kojoj je neophodno uskladiti dobrobit životinja sa očuvanjem funkcionalnosti ekosistema.
Kao održiviju alternativu, istraživači razmatraju ograničavanje razmnožavanja. Modeli pokazuju da bi ciljano tretiranje (sterilizacija) oko petine odraslih ženki godišnje, sprovedeno u područjima sa najvećom gustinom koala, moglo da uspori rast populacije i omogući njeno dugoročno uravnoteženje, bez potrebe za radikalnim merama. Takav pristup omogućava delovanje tamo gde je pritisak najveći, uz izbegavanje intervencija u delovima staništa gde problem nije izražen.
Procene ukazuju da bi ukupni troškovi ovakve strategije tokom narednih dvadeset pet godina iznosili oko trideset četiri miliona australijskih dolara, uz naglasak na ciljano ulaganje zasnovano na rezultatima simulacija.
Ovaj slučaj osvetljava širu sliku zaštite koala u Australiji, u kojoj se pad populacija u istočnim regionima, usled gubitka staništa i klimatskih pritisaka, odvija paralelno sa porastom lokalne brojnosti u pojedinim južnim oblastima koje su ranije bile predmet intenzivnih zaštitnih mera. Takva prostorna neravnomernost objašnjava zašto ista vrsta može istovremeno biti ugrožena u jednom delu rasprostranjenja, a preopterećivati ekosistem u drugom.
Upozorenje istraživača ne predstavlja poziv na smanjenje populacije po svaku cenu, već na sprečavanje dugotrajnog opterećenja šumskih ekosistema koje bi, vremenom, pogoršalo uslove i za same koale. Cilj nije naglo smanjenje brojnosti, već održavanje populacije na nivou koji omogućava prirodno obnavljanje šuma, uz očuvanje povezanih staništa i minimalno narušavanje dobrobiti životinja.
