Naučnici su decenijama primećivali da se rak i Alchajmerova bolest retko javljaju kod iste osobe, što je podstaklo nagađanja da jedno stanje može pružiti zaštitu od drugog.
Nova studija sprovedena na miševima nudi moguće molekularno objašnjenje za tu medicinsku zagonetku: čini se da protein koji proizvode ćelije raka prodire u mozak, gde pomaže u razgradnji naslaga neispravno savijenih proteina često povezanih sa Alchajmerovom bolešću, piše “Nature”.
Studija, na kojoj se radilo 15 godina, objavljena je 22. januara u časopisu “Cell” i mogla bi pomoći naučnicima u razvoju lekova za lečenje Alchajmerove bolesti. “Imaju deo slagalice”, kaže Donald Viver, neurolog i hemičar sa Istraživačkog instituta Krembil na Univerzitetu u Torontu u Kanadi, koji nije bio uključen u studiju. “To nikako nije cela slika. Ali je zanimljiv deo.”
Misterija Alchajmerove bolesti
Vivera je ta zagonetka zanimala još od početka njegove medicinske obuke, kada je stariji patolog usputno primetio: “Ako vidite nekog s Alchajmerovom bolešću, nikada nije imao rak.” Ta mu se opaska urezala u pamćenje tokom godina dok je dijagnostikovao hiljade ljudi sa Alchajmerovom bolešću. “Ne mogu se setiti niti jedne osobe koja je imala rak”, kaže on.
Epidemiološki podaci ne pokazuju tako oštru podelu, no meta-analiza iz 2020. godine, koja se temelji na podacima više od 9,6 miliona ljudi, otkrila je da je dijagnoza raka povezana s 11% smanjenom učestalošću Alchajmerove bolesti. Taj je odnos bilo teško raspetljati jer istraživači moraju kontrolisati različite spoljne činioce.
Na primer, ljudi mogu umreti od raka pre nego što dožive uzrast za razvoj simptoma Alchajmerove bolesti, a neke terapije za rak mogu uzrokovati kognitivne poteškoće koje bi mogle prikriti dijagnozu Alchajmera.
Ipak, vremenom se prikupilo dovoljno podataka da uvere Jouminga Lua, neurologa sa Univerziteta nauke i tehnologije Huažong u Vuhanu u Kini, da detaljnije istraži biologiju koja stoji iza ovog trenda.
Duga potraga
Istraživači u Luovoj laboratoriji proveli su sledećih šest godina tražeći najbolji način za modeliranje oba stanja kod miševa. Na kraju je tim odlučio da presadi tri različite vrste ljudskih tumora – pluća, prostate i debelog creva – u mišje modele Alchajmerove bolesti. Miševi s rakom nisu razvili moždane plakove karakteristične za Alchajmerovu bolest, navodi Lu. “Tada smo se zapitali, ‘zašto’?”
Istraživači su zatim pretraživali proteine koje su izlučivale te ćelije raka, tražeći one koji mogu proći zaštitnu, takozvanu krvno-moždanu barijeru kako bi ušli u mozak. Ta potraga, koja je trajala više od šest godina, suzila je popis na jedan protein nazvan cistatin C.
